Veelgestelde vragen over de HPV-vaccinatie

Drie jongeren rond 10 jaar

HPV: vraag en antwoord

HPV is een virus dat 6 soorten kanker kan veroorzaken. Het HPV-vaccin beschermt meisjes en jongens hiertegen. Door het vaccin hebben zij later een veel kleinere kans op kanker door HPV. 
Je vindt hier antwoorden op veelgestelde vragen over de HPV-vaccinatie, het virus en de bescherming van het vaccin tegen 6 soorten kanker.

Vragen over HPV-vaccinatie

HPV kan 6 soorten kanker veroorzaken. Het HPV-vaccin beschermt hiertegen. Baarmoederhalskanker is de bekendste kankersoort die door HPV kan worden veroorzaakt. Maar van HPV kan je ook op andere plekken in je lichaam kanker krijgen: de mond- en keelholte, schaamlippen, anus, penis en vagina. 
HPV komt veel voor. Het virus is namelijk heel besmettelijk. Bijna iedereen krijgt in zijn leven HPV. Gelukkig wordt niet iedereen ziek. Meestal ruimt je lichaam het virus zelf op. Soms gebeurt dat niet. Dan kan je 10 tot 15 jaar later kanker krijgen.

Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 1.100 vrouwen kanker door HPV en tenminste 74% daarvan (ruim 800 gevallen) kan voorkomen worden met de HPV-vaccinatie. Bij mannen gaat het om ongeveer 400 mannen waarvan tenminste 81% (ruim 300 gevallen) kan voorkomen worden met de HPV-vaccinatie.

Het HPV-vaccin is het enige vaccin tegen kanker dat via een Rijksvaccinatieprogramma beschikbaar is. 

Het HPV-vaccin beschermt tegen nieuwe infecties met HPV-typen 16 en 18. Dit zijn de typen die het vaakst HPV-kanker veroorzaken. In het vaccin dat het Rijksvaccinatieprogramma gebruikt, zitten onschadelijk gemaakte deeltjes van HPV, typen 16 en 18. Je kan er geen HPV-infectie van krijgen. Na vaccinatie maakt het lichaam antistoffen aan tegen HPV 16 en 18, en ook een beetje tegen een aantal andere HPV typen. Bij een besmetting met HPV herkennen de antistoffen het virus en ruimen het op. Zo kan het virus je gezonde cellen niet beschadigen en wordt de kans op kanker door HPV veel kleiner.

Nee, het vaccin helpt je niet om te genezen van een HPV-infectie die je al hebt opgelopen. Je lichaam moet de infectie zelf opruimen.

Nee, omdat je met een uitstrijkje baarmoederhalskanker of een voorstadium daarvan opspoort. De behandeling hiervan is belastend en leidt soms tot blijvende gezondheidsschade zoals onvruchtbaarheid. Met de HPV-vaccinatie voorkom je dat er baarmoederhalskanker ontstaat.
Daarnaast kan HPV ook andere soorten kanker veroorzaken bij meisjes en jongens waarvoor geen bevolkingsonderzoek bestaat. Met vaccinatie heb je een belangrijke bescherming tegen kanker door HPV.

Er zijn nog andere HPV-typen die soms kanker kunnen veroorzaken. Daardoor voorkomt vaccinatie niet voor 100% HPV-kankers. Het blijft daarom belangrijk om bij klachten naar je huisarts te gaan en om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.

HPV-vaccinatie werkt het beste als een kind nog niet met HPV besmet is. HPV loop je op door seksueel contact met iemand die besmet is. De seksuele ervaring onder jonge kinderen is nog heel beperkt. De kans dat je met HPV besmet wordt, wordt groter als je ouder wordt, omdat jongeren dan vaker elkaars geslachtsorganen gaan aanraken en/of seks gaan hebben. 
Je wil het liefst alle kinderen vaccineren voordat ze seksueel actief worden. En op de leeftijd van 10 jaar zijn minder kinderen seksueel actief dan oudere kinderen. 
Daarom heeft de Gezondheidsraad geadviseerd jongens en meisjes te vaccineren in het jaar dat zij 10 worden. Dat betekent dat een kind de uitnodiging krijgt als hij of zij nog 9 is, of net 10 is geworden. 
Het vaccin (Cervarix®) is goedgekeurd voor gebruik vanaf 9 jaar.

Bij de start van de HPV-vaccinatie in 2009 is gekozen voor 13 jaar, omdat toen nog niet duidelijk was hoe lang de vaccinatie zou beschermen. We weten nu dat de vaccinatie langdurig beschermt. Hierdoor kan de vaccinatie eerder aangeboden worden. Dit is belangrijk omdat het HPV-vaccin het beste werkt wanneer een kind nog niet met het virus besmet is geraakt. Het vaccin (Cervarix®) is goedgekeurd voor gebruik vanaf 9 jaar.

Jongeren tot 18 jaar die de vaccinatie nog niet hebben gehad, krijgen ook in 2022 en 2023 een uitnodiging. 

Ook jongeren van 18 tot en met 26 jaar krijgen 1 keer de kans om zich met vaccinatie tegen HPV te beschermen. Meer informatie hierover volgt binnenkort.

Ben je ouder dan 26 jaar en wil je je graag vaccineren tegen HPV? Dat kan, bijvoorbeeld via de huisarts. Je moet de vaccinaties dan wel zelf betalen.

Ja dat heeft zeker zin. De prik heeft vooral zin als je nog niet met HPV besmet bent. Maar als je al seks hebt gehad ben je misschien niet besmet. Dus ook dan heeft het zin om de prik te halen.

Vragen over bijwerkingen van de HPV-vaccinatie

Het HPV-vaccin is veilig en heeft geen ernstige bijwerkingen. In Nederland hebben nu 800.000 meisjes een HPV-vaccinatie gekregen. Daar zijn nooit ernstige, blijvende klachten bij gebleken.

De plek van de prik kan een beetje pijnlijk zijn en je kan spierpijn in je bovenarm krijgen. Ook kan je last krijgen van jeuk, een rode huid of een verdikking op de prikplek. Sommige kinderen krijgen wat last van buikpijn, misselijkheid, moeheid, hoofdpijn of koorts. Dit gaat allemaal weer over na 1 tot 3 dagen. 
Er is geen verband tussen HPV-vaccinatie en langdurige klachten, zoals chronische vermoeidheid, auto-immuunziekten of onvruchtbaarheid.

Nee. We weten dat meisjes die niet gevaccineerd zijn net zo vaak langdurig vermoeid zijn als meisjes die wel gevaccineerd zijn. De vermoeidheid heeft dus niets te maken met de vaccinatie.
Dat weten we uit onderzoek in Nederland, Groot-Brittannië en Noorwegen.

Nee. Het HPV-vaccin is ook uitgebreid getest op mogelijke effecten op de vruchtbaarheid. De vaccinatie heeft geen enkele invloed op de voortplantingsorganen en kan geen onvruchtbaarheid veroorzaken.

Vragen over HPV-vaccinatie voor jongens

Een HPV-infectie kan ook andere soorten kanker dan baarmoederhalskanker veroorzaken, zoals kanker van de anus, penis, en de mond- en keelholte. Deze vormen van kanker komen (ook) bij mannen voor en worden steeds vaker gezien. Daarom is het heel belangrijk ook jongens te vaccineren tegen HPV. En hen te beschermen tegen deze soorten kanker op latere leeftijd. 
Daarnaast draagt vaccinatie van jongens bij aan de bescherming van de hele bevolking tegen HPV en HPV-gerelateerde kanker. Hoe meer mensen immuun zijn voor een bepaalde infectie, hoe kleiner namelijk de kans is op verspreiding.

Jaarlijks krijgen in Nederland ongeveer 400 mannen kanker door HPV. Tenminste 81% daarvan (ruim 300 gevallen) kan voorkomen worden met de HPV-vaccinatie.

Mannen kunnen kanker krijgen van de mond- en keelholte, anus en penis.

Nee, deze kankersoorten kunnen ook andere oorzaken hebben dan een HPV-infectie. HPV-vaccinatie beschermt niet tegen deze andere oorzaken.

Ja, jongens krijgen hetzelfde vaccin als meisjes (Cervarix®). Het is dus geen nieuw vaccin. 

Ja. In andere landen worden al langer jongens gevaccineerd tegen HPV. Daar zijn geen bijzonderheden rond de veiligheid van deze vaccinatie bij jongens gevonden.

In een aantal Europese landen worden jongens al gevaccineerd tegen HPV, zoals in Duitsland, België, Ierland, Luxemburg, Noorwegen en Engeland. Veel andere (Europese) landen zijn ook net gestart met het vaccineren van jongens (naast meisjes), of starten binnenkort.

Vragen over het effect van HPV-vaccinatie

Nee, het HPV-vaccin beschermt tegen langdurige HPV-infecties met type 16 en 18. Deze typen leiden het vaakst tot kanker. Maar er zijn nog andere HPV-typen die soms kanker kunnen veroorzaken. Hier beschermt het vaccin minder goed of niet tegen. Daardoor voorkomt vaccinatie niet voor 100% HPV-kankers.
Vagina-, schaamlip-, penis-, anus- en mond- en keelholtekanker kunnen ook een andere oorzaak hebben dan een HPV-infectie. HPV-vaccinatie beschermt niet tegen deze andere oorzaken.

Het blijft belangrijk om bij klachten naar je huisarts te gaan en om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.

Ja, het vaccin werkt bij mannen en vrouwen even goed tegen nieuwe infecties met HPV-typen 16 en 18.

De HPV-vaccinatie zit al meer dan 10 jaar in het Rijksvaccinatieprogramma (voor meisjes). In de eerste 10 jaar zijn er in Nederland ongeveer 800.000 meisjes volledig gevaccineerd tegen HPV.

Uit onderzoek in Nederland blijkt dat bij gevaccineerde jonge vrouwen langdurige infecties met HPV-type 16 en 18 veel minder vaak voorkomen dan bij ongevaccineerde vrouwen, tot 10 jaar na vaccinatie. Het vaccin beschermt dan voor ongeveer 95% tegen langdurige HPV-infecties met type 16 en 18.

In veel landen (ook Nederland) blijkt ook dat gevaccineerde vrouwen minder vaak een voorstadium van baarmoederhalskanker hebben dan ongevaccineerde vrouwen. 
Het duurt lang (vaak 10 tot 15 jaar) voordat een HPV-infectie kan leiden tot kanker. Daarom zijn er pas sinds kort studies die het effect van vaccinatie op daadwerkelijke kanker hebben onderzocht. In een Zweedse studie (2020) is nu aangetoond dat HPV-vaccinatie het risico op baarmoederhalskanker sterk vermindert. In een studie in Engeland (2021) is na invoering van HPV-vaccinatie ook een duidelijk afname in baarmoederhalskanker en voorstadia daarvan gevonden.

Dat klopt, de kans is gelukkig niet heel groot. Maar het gaat hier om een risico dat je kan voorkomen, én de voorstadia van HPV-kanker zijn niet meegerekend. De impact van een voorstadium kan groot zijn, met bijbehorende onzekerheid en eventuele vervelende controles en (gevolgen van) behandeling.

Ja, dat klopt. Het duurt jaren, vaak 10 tot 15 jaar, voordat een HPV-infectie leidt tot afwijkende cellen, naar een voorstadium van kanker, tot daadwerkelijk kanker. Toch is het belangrijk je te laten vaccineren tegen HPV. Om zo het risico op kanker op latere leeftijd te verminderen.

Praktische vragen over de vaccinatie en uitnodiging

Vanaf 2022 worden kinderen in het jaar dat ze 10 worden, uitgenodigd voor vaccinatie. In 2022 zijn dat dus de kinderen die in 2012 geboren zijn. 

Daarnaast krijgen in 2022 en 2023 jongens en meisjes die al ouder zijn de kans zich te beschermen tegen HPV:

  • in 2022 zijn dat jongeren die geboren zijn in 2009, 2008, 2006 en 2004
  • in 2023 zijn dat jongeren die geboren zijn in 2011, 2010, 2007 en 2005

Ben je jonger dan 15 jaar dan zijn 2 prikken voldoende voor een goede bescherming. Tussen de 2 prikken zit een half jaar. 
Jongeren van 15 jaar of ouder hebben 3 prikken nodig voor een goede bescherming.

De HPV-vaccinaties moeten zoveel mogelijk gegeven worden volgens een voorgeschreven schema:

  • kinderen onder de 15 jaar krijgen een half jaar na de eerste vaccinatie de tweede
  • kinderen van 15 jaar of ouder krijgen 1 maand na de eerste vaccinatie de tweede, en 5 maanden daarna een derde vaccinatie

Zijn er omstandigheden waardoor er meer tijd zit tussen de vaccinaties? Dan is dat niet erg. Maar voor de beste bescherming is het belangrijk het vaccinatieschema zo goed mogelijk aan te houden. Én om alle vaccinaties te halen. Hoe eerder het hele schema is afgerond, hoe eerder goede bescherming wordt bereikt.

Ja, de vaccinatie valt binnen het Rijksvaccinatieprogramma en is gratis als je een uitnodiging krijgt. 
Ben je te oud voor het Rijksvaccinatieprogramma (ouder dan 26 jaar)? Dan kan je je op eigen initiatief en eigen kosten laten vaccineren tegen HPV. Dit kan bijvoorbeeld via de huisarts. 

Nee, vaccinatie is niet verplicht. Je beslist zelf of je je wilt laten vaccineren.

Het wel of niet laten vaccineren tegen HPV is een persoonlijke keuze. Geen enkele vaccinatie is in Nederland verplicht. 

De vaccinaties worden door de bureaus voor jeugdgezondheidszorg gegeven, meestal tijdens groepsvaccinaties in het voorjaar en het najaar. Je wordt automatisch per post uitgenodigd.

Vragen over het virus en besmetting met HPV

HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. HPV komt veel voor. Er bestaan meer dan 100 verschillende typen van het virus. Sommige typen HPV kunnen na lange tijd kanker veroorzaken. De 2 gevaarlijkste zijn de typen 16 en 18, want die leiden het vaakst tot kanker. De meest voorkomende HPV-kanker is baarmoederhalskanker. Maar van HPV kan je ook op andere plekken in je lichaam kanker krijgen: de mond- en keelholte, schaamlippen, anus, penis en vagina.

Je krijgt het virus door seksueel contact met iemand die besmet is. Veilig of onveilig. Niet alleen door geslachtsgemeenschap. Je kan het virus ook krijgen door het aanraken van een penis of vagina en door orale seks. HPV wordt dan overgedragen via de handen, vingers, huid en mond. Bijna iedereen krijgt in zijn leven HPV omdat het virus heel besmettelijk is. Je kan ook meerdere keren besmet raken. Condooms helpen niet genoeg om een HPV-besmetting te voorkomen.

Niet alle ruim 100 HPV-typen zijn gevaarlijk. De HPV-typen 16 en 18 veroorzaken het vaakst kanker. Deze twee typen veroorzaken samen ongeveer 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker en het grootste deel van de andere HPV-kankers.

HPV kan de cellen in je baarmoederhals, geslachtsorganen of mond- en keelholte besmetten waardoor een HPV-infectie ontstaat. Vaak merk je niets van een besmetting met HPV. Meestal heb je geen klachten als je besmet bent. Bijna altijd ruimt je lichaam de HPV-infectie binnen 1 tot 2 jaar weer zelf op. Bij ongeveer 10 tot 20% van de mensen gebeurt dat niet. Dan kan na vele jaren kanker ontstaan. 
Ongeveer 13 hoog-risico typen HPV kunnen kanker veroorzaken. De meest voorkomende HPV-kanker is baarmoederhalskanker. Andere soorten zijn kanker van de vagina, schaamlippen, anus, aan de penis, en in de mond- en keelholte. 

Er zijn ook laag-risico typen HPV. Deze kunnen genitale wratten veroorzaken. De eerste verschijnselen zijn jeuk en irritatie bij de geslachtsorganen. Soms ontstaat er maar 1 wratje, soms veel wratten in korte tijd. De kans dat wratten na behandeling terugkomen is groot.

Bij ongeveer 10 tot 20% van de mensen ruimt het lichaam de HPV-infectie niet op. Het virus blijft langer in de cellen zitten. En kan de cellen dan veranderen. Deze afwijkende cellen verdwijnen ook vaak vanzelf. Gebeurt dat niet? Dan kunnen deze afwijkende cellen zich ontwikkelen tot (voorstadia van) kankercellen. Tussen het moment van besmetting en het ontstaan van kanker zit meestal meer dan 10 tot 15 jaar.

Bij een voorstadium van kanker ontstaan er onrustige cellen die anders groeien dan normaal. Deze onrustige cellen kunnen vanzelf weer verdwijnen, ze worden dan door het afweersysteem van het lichaam opgeruimd. De cellen kunnen ook (na jaren) in kankercellen veranderen. Hoe groot de kans daarop is, hangt af van onder andere de plek waar de cellen groeien, en hoe afwijkend de cellen zijn.

Dit is van heel veel factoren afhankelijk. Mensen met een verzwakt immuunsysteem en mensen die roken hebben een verhoogde kans op een aandoening door een HPV-infectie.  

De kans dat jonge kinderen een hoog-risico HPV-infectie hebben is klein. De hoog-risico HPV-typen, die na vele jaren kanker kunnen veroorzaken, worden overgedragen via huid-huid of huid-slijmvlies contact rond de geslachtsorganen en de mond-keelholte. Op de leeftijd van 10 jaar zijn minder kinderen seksueel actief dan oudere kinderen.
Het HPV-vaccin werkt het best wanneer je nog niet met het virus besmet bent geraakt. Daarom krijgen meisjes en jongens vanaf 2022 een uitnodiging voor de vaccinatie in het jaar dat ze 10 worden. De kans is groot dat ze dan nog niet besmet zijn.

Vragen over het HPV-vaccin en coronavaccinatie

Ja. Er hoeft geen tijd meer tussen de coronavaccinatie, booster en andere vaccinaties zoals de HPV-vaccinatie te zitten.

Ja. Het kan geen kwaad om deze vaccinaties in korte tijd te ontvangen. Ons afweersysteem kan op meerdere ziekteverwekkers of vaccins tegelijk reageren.