10 feiten over HPV-vaccinatie

Groep kinderen rent uit school

HPV en vaccinatie

HPV is een virus dat kanker kan veroorzaken op latere leeftijd. Bij vrouwen gaat het om baarmoederhalskanker, kanker in de mond- en keelholte, schaamlipkanker (vulvakanker), anuskanker en vaginakanker. Mannen kunnen kanker krijgen van de mond- en keelholte, anus en penis.
Het HPV-vaccin beschermt hiertegen. Door het vaccin hebben meisjes en jongens later een veel kleinere kans op kanker door HPV. Lees hieronder 10 feiten over HPV-vaccinatie die je wil weten.

1. Hoe het HPV-vaccin werkt

Het HPV-vaccin beschermt tegen nieuwe infecties met HPV-typen 16 en 18. Dit zijn de typen die het vaakst HPV-kanker veroorzaken. In het vaccin zitten onschadelijk gemaakte deeltjes van HPV. Je kan er geen HPV-infectie van krijgen. Na vaccinatie maakt het lichaam antistoffen aan tegen HPV. Bij een besmetting met HPV herkennen de antistoffen het virus en ruimen het op. Zo kan het virus gezonde cellen niet beschadigen en wordt de kans op kanker door HPV veel kleiner.
Lees meer over HPV.

2. Waarom HPV-vaccinatie een goed idee is

HPV komt veel voor. Het virus is namelijk heel besmettelijk. Heb je HPV? Dan kan je zonder dat je het weet iemand anders besmetten. Je merkt meestal niets van een besmetting met HPV. En er is geen behandeling voor. Het lichaam moet het virus zelf opruimen. Meestal gebeurt dat ook, maar soms niet. Dan kan je 10 tot 15 jaar later kanker krijgen.
Ieder jaar krijgen in Nederland ongeveer 1.100 vrouwen en 400 mannen kanker door HPV. De HPV-vaccinatie beschermt hiertegen. Bij vrouwen kan een vaccinatie tenminste 74% van kanker door HPV voorkomen en bij mannen is dat 81%. Dat zijn ruim 800 vrouwen en ruim 300 mannen die geen kanker krijgen die is veroorzaakt door HPV!

3. HPV-vaccinatie beschermt tegen 6 kankersoorten

Het HPV-vaccin beschermt tegen langdurige HPV-infecties met type 16 en 18. Deze typen leiden het vaakst tot kanker. Daarmee beschermt het vaccin tegen 6 kankersoorten die door HPV kunnen worden veroorzaakt: baarmoederhalskanker, kanker van de mond- en keelholte, schaamlip-, anus-, penis- en vaginakanker.

Er zijn nog andere HPV-typen die soms kanker kunnen veroorzaken. Hier beschermt het vaccin minder goed of niet tegen. Daardoor voorkomt vaccinatie niet voor 100% HPV-kankers.
Vagina-, schaamlip-, penis-, anus- en mond- en keelholtekanker kunnen ook een andere oorzaak hebben dan een HPV-infectie. HPV-vaccinatie beschermt niet tegen deze andere oorzaken.

Het blijft belangrijk om bij klachten naar je huisarts te gaan en om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker.

4. Vaccinatie beschermt jezelf en anderen

Vaccinatie van meisjes én jongens draagt bij aan de bescherming van de hele bevolking tegen HPV en HPV-kankers. Hoe meer mensen immuun zijn voor een bepaalde infectie, hoe kleiner de kans is op verspreiding.
Door jezelf te laten vaccineren, bescherm je ook anderen tegen HPV.

Het HPV-vaccin is het enige vaccin tegen kanker dat via een Rijksvaccinatieprogramma beschikbaar is.

5. Veilig en effectief

De vaccinatie is veilig voor jongens en meisjes en heeft geen ernstige bijwerkingen.

In Nederland krijgen meisjes de HPV-vaccinatie al ruim 10 jaar. Er is daarom lange tijd onderzoek gedaan. Ook in andere landen. Daaruit blijkt dat vaccinatie:

  • veilig is
  • langdurige bescherming biedt
  • het beste werkt als het gegeven wordt voordat er een HPV-infectie aanwezig is, dus voor je seksueel actief wordt 
  • beter beschermt hoe jonger een meisje is gevaccineerd
  • voor ongeveer 95% beschermt tegen langdurige HPV-infecties met de typen 16 en 18
  • het risico op het ontwikkelen van (voorstadia van) baarmoederhalskanker sterk vermindert
  • zorgt voor minder HPV-kankers bij jongens

6. Bijwerkingen HPV-vaccin

Het HPV-vaccin is veilig en heeft geen ernstige bijwerkingen. In Nederland hebben nu 800.000 meisjes een HPV-vaccinatie gekregen. Daar zijn nooit ernstige, blijvende klachten bij gebleken.

De plek van de prik kan een beetje pijnlijk zijn en je kan spierpijn in je bovenarm krijgen. Ook kan je last krijgen van jeuk, een rode huid of een verdikking op de prikplek. Sommige kinderen krijgen wat last van buikpijn, misselijkheid, moeheid, hoofdpijn of koorts. Dit gaat allemaal weer over na 1 tot 3 dagen. 
Er is geen verband tussen HPV-vaccinatie en langdurige klachten, zoals chronische vermoeidheid, auto-immuunziekten of onvruchtbaarheid.

HPV-vaccinatie en vermoeidheid
Sommige ouders zijn bezorgd dat hun kind ernstige vermoeidheidsklachten krijgt na de vaccinatie. Hierover zijn in het verleden berichten in de media verschenen. We weten dat meisjes die niet gevaccineerd zijn net zo vaak langdurig vermoeid zijn als meisjes die wel gevaccineerd zijn. De vermoeidheid heeft dus niets te maken met de vaccinatie.
Dat weten we uit onderzoek in Nederland, Groot-Brittannië en Noorwegen.

HPV-vaccinatie en onvruchtbaarheid
Het HPV-vaccin is ook uitgebreid getest op mogelijke effecten op de vruchtbaarheid. De vaccinatie heeft geen enkele invloed op je voortplantingsorganen en kan geen onvruchtbaarheid veroorzaken.

7. Jongens sinds 2022 in Rijksvaccinatieprogramma

In Nederland krijgen meisjes al sinds 2010 een uitnodiging voor vaccinatie tegen HPV. Vanaf 2022 krijgen ook jongens de kans om zich te beschermen tegen HPV-kanker. En krijgen ook zij hiervoor een uitnodiging van het Rijksvaccinatieprogramma.

Een HPV-infectie kan ook andere soorten kanker dan baarmoederhalskanker veroorzaken, zoals kanker van de anus, penis, en de mond- en keelholte. Deze kankersoorten komen (ook) bij mannen voor en worden steeds vaker gezien. Daarom is het heel belangrijk ook jongens te vaccineren tegen HPV. En hen te beschermen tegen deze soorten kanker op latere leeftijd.

8. Uitnodiging HPV-vaccinatie in het jaar dat een kind 10 wordt

Het HPV-vaccin werkt het best wanneer je nog niet met het virus besmet bent geraakt. Daarom krijgen meisjes en jongens vanaf 2022 een uitnodiging voor de vaccinatie in het jaar dat ze 10 worden. Dat betekent dat een kind de uitnodiging krijgt als hij of zij nog 9 is, of net 10 is geworden. De kans is groot dat ze dan nog niet besmet zijn. 
Uit onderzoek weten we dat het vaccin lange tijd beschermt. Vaccinatie op jonge leeftijd is dus mogelijk. Uit onderzoek onder meisjes weten we ook dat hoe jonger een kind gevaccineerd is, hoe beter het vaccin beschermt.

Het vaccin (Cervarix®) is goedgekeurd voor gebruik vanaf 9 jaar.

9. Praktische informatie

  • De HPV-vaccinatie is deel van het vaccinatieschema van het Rijksvaccinatieprogramma. Daar vind je alle vaccinatiemomenten voor kinderen en jongeren tot 18 jaar.
  • In het jaar dat kinderen 10 worden, krijgen ze automatisch per post een uitnodiging voor de HPV-vaccinatie van een GGD of een Centrum voor Jeugd en Gezin. Dat geldt voor jongens én voor meisjes. 
  • Een halfjaar na de eerste prik krijgen ze een uitnodiging voor de tweede (laatste) prik. Pas daarna ben je voldoende beschermd.
  • Artsen en verpleegkundigen van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) geven de vaccinatie. 
  • Zij geven de prik in de bovenarm. 
  • De vaccinatie is gratis.

10. HPV-vaccinatie als je ouder dan 10 bent

Kinderen die ouder zijn dan 10 jaar krijgen ook een uitnodiging. Ook jongeren die de prik niet hebben gehaald toen zij een uitnodiging kregen, kunnen zich alsnog laten vaccineren. 
Ben je ouder dan 15 jaar? Dan heb je 3 prikken nodig voor een goede bescherming.

Uitnodiging voor jongens en meisjes tussen 10 en 18 jaar
Jongeren tussen 10 en 18 jaar die de vaccinatie nog niet hebben gehad, kunnen ook in 2022 en 2023 een HPV-vaccinatie krijgen. Zij krijgen daar automatisch een uitnodiging per brief voor:

  • in 2022 zijn dat jongeren die geboren zijn in 2009, 2008, 2006 en 2004
  • in 2023 zijn dat jongeren die geboren zijn in 2011, 2010, 2007 en 2005.

Inhaalcampagne voor jongeren tussen de 18 en 26 jaar
Ook jongeren van 18 tot en met 26 jaar krijgen 1 keer de kans om zich met vaccinatie tegen HPV te beschermen. Meer informatie hierover volgt binnenkort.

Ouder dan 26 jaar
Ben je ouder dan 26 jaar en wil je je graag vaccineren tegen HPV? Dat kan, bijvoorbeeld via de huisarts. Je moet de vaccinaties dan wel zelf betalen.